Dipol veya Yagi Beam Antenler Kaç Metre Yukarı Montajlanmalı?

Öncelikle HF frekanslarının uzun veya yakın mesafe QSO’ları, yani yayılımları için çeşitli atmosfer tabakalarına muhtaç olduğunu, VHF veya UHF frekansları gibi direk dalgalar ile değilde yayılım ve atmosfer yansımaları ile uzaklara ulaşıldığını ve bu tabakaların mevsimlere, güneş patlamalarına, gece veya gündüz olmasına göre değişkenlik gösterdiğine daha önceki yazılarımızda değinmiştik.

Geçmiş yazılarım arasından detaylara ulaşabilirsiniz. Bunlara tekrar girmeyeceğim. Ancak yazıyı çok fazla uzatmadan ve aşırı teknik detaylara ve terimlere dalmadan herkesin anlayabileceği seviyede tutmaya çalışacağım.

Öncelikle konumuz HF antenlerinden dipol antenin ve dolayısı ile dipol antenin çok elemanlısı ve anten patterninin yönlendirilmişi olan yagi beam antenlerin montaj yükseklikleri nasıl olmalı. Bu tip bir anten alınca hemen çatıya veya bahçeye basit bir direğe yerleştirilir.

Tamam işte antenin en güzeli en pahalısı alınmıştır en nihayetinde değil mi? Dünya para vermişiz tabi ki taaa nereler ile konuşacak diye bir beklenti tamamen yanlıştır. İyi bir dx‘er olmak ile umut etmek arasında gidip gelirsiniz sadece.

Neyse, şimdi konuyu uzatmamak adına kısaca şunu söyleyeyim;

Kullandığınız dipol veya yagi beam antenler, o anten içinde bulunan en yüksek band kaç metre bandı ise,
o metre bandının yarım dalga boyu kadar yukarıya monte edilmelidir. Bu oranda öyle sanıldığının aksine en ideal yükselik falanda değildir.

Sadece o frekansların iş görür şekilde çalışmasını sağlayacaktır.

Örneğin 10-15-20 ve 40m içeren bir dipol veya yagi beam anteniniz var ise 40m bandını ortalama değerlerde kullanabilmek için bu bandın yarım dalga boyu olan 20m yüksekliğe montajın yapılması zorunluluktur.

Yok benim öyle bir imkanım diyor iseniz emin olun hiç o paraları o bandlara sahip antenlere vermeyin nasılsa performanslı çalışmayacak.

Lokal istasyonlar ile laklak yaparız olsun derseniz siz bilirsiniz o ayrı tabi..

Anteniniz 3 bandlı 10m 15m ve 20m bandlarını içeriyorsa bu durumda işiniz biraz daha kolaylaşıyor. Çünkü 20m bandını baz alacaksınız ve onun yarım dalga boy uzunluğu kadar yukarı montajlayacağınıza göre, demek ki 10m yükseklikte bu anteniniz sizi dx te uçuracaktır.

Daha sonra, diyelim ki montajı yaptınız. Bu seferde antenin tam alt bölgelerinde ağaçtır, kablodur, ottur saptır,
metal materyallerdir vesaire olmayacak. Olur ise ne olur?

Yagi anteninizi kuzey güney istikametine çevirmiş durumdasınız ve diyelim ki anten alt kısımlarında hiç bir şey yok.

Bu durumda antenin SWR değerleri 1.1 civarlarında tune ettiğiniz gibi kalacak. Ancak, dur yahu birazda ABD, Japonya çalışalım deyip anteni Azimuth 300-330 derece civarlarına yani yaklaşık olarak kuzey batı taraflarına aldığınızda bir bakmışsınız SWR’niz 4-5 lerde.

Konu geçtikçe açıklamasını da yapa yapa gidelim değil mi? Herkes Dünya haritası olarak hani şu bildiğimiz düz haritayı kullanır. Fakat biz amatör telsizciler Azimuth haritasını kullanırız. Arasında ki fark, yuvarlak olan Dünyamızda kuş uçumu gerçek yönü bize vermesidir.
Düz ve açılmış harita gerçek yönü bize veremez.. Bu konuyu da araştırarak mutlaka bilgi sahibi olun.

ABD bize tam batıdaymış gibi gelir değil mi? Ama aslında değildir. Aşağıdaki Azimuth haritasına göre biraz daha kuzeye yakındır ve derecesi ise 300 ila 330 lardadır.
Resimleri eklerken benim QTH’ime göre düzenlenmiş haritayı da eklerim. Yaesu G-5500′e bağlı antenleri dx yapmak için ilgili ülkeye çevireceğim de orada görülen derecelere çeviririm.

Neyse dönelim konumuza,

Anteni eski konumuna getirdikçe SWR ‘niz 1.1 lere geri gelirken oralara almaya başlayınca yükselmeye başlıyor.
İşte bunun sebebi anten altında bulunan materyallerdir. Bunu unutmayın. (ayrıca SWR nedir? diye iyice bir araştırın. O zaman her şey kafanızda nasılsa oturacak))

Yahu biliyoruz diyenler çıkabilir.

Ancak ben bilmiyorduk diyenler için yazıyorum tüm bunları… Çünkü geçen bir amatör arkadaşımız 4-5 kez anteni aşağı indirip sağını solunu kurcalayıp tekrar 35kg’lık yagiyi direğe montaj eziyetini yaşamasına rağmen sebebe ulaşamamıştı. Sorduğumda antenin altında bir dünya lüzumsuz metal büyük masalar sandalyeler ıvırlar zıvırlar olduğunu söyledi. Onları kaldır düzelir dedim ve düzeldi.

Ayrıca, dipol tarzı antenlerin diplerinde mutlaka 1:1 BALUN (BU50- BU55) tarzı bir şey kullanmalısınız. Bunu antene monte ederken de kabloları 3-5cm den uzun tutmamalısınız. (Ben kalın bir boruya 8-9 tur RG213 sarıyorum gayette güzel diyenler çıksa da bu işin en sağlıklısını ben yazayım da siz ne yaparsanız yapın artık orasına karışmam)

HF frekansların kablo kayıp oranları kayda değer olmadığından seçilecek kablonun RG-214 olması yeterlidir. RG-213 ile RG-214 aynı değerlerdedir ancak RG-214 olan içinde bakır sargı kullanılmadığından oxitlenme süresi çok uzundur. Başka bir espriside yoktur.

Neyse bunlar olmazsa olmazlar o yüzden mecbur uzattım kusura bakmayın. Vertical antenler ve sakıncalarıyla alakalıda hem video hemde yazı paylaştığımdan onlara girmeyeceğim.

Şimdi gelelim resimlerin açıklamasına.

  • Kullanılan anten 4 bandlı dipol antendir.
  • Yerden montaj yüksekliği yani çalışma yükseliğine göre antenin karakteri tamamen değişir.
  • Her yükseklikte oluşan anten patterni farklılık gösterir.
  • Yukarıdaki resimlerde (ilk 7 resimde) aynı antenin sadece montaj yükseklikleri değiştirilerek atmosfere giriş açıları verilmiştir.

Yine ilk 7 resimde sizi ilgilendiren 2 şey vardır:

1.si gri olan çizgilerdir. Bu çizgiler antenin yönlü tarafına doğru ürettiği patterni 1e1 temsil eder. İlk oluşan Loblarda ki açı net anlaşılsın diye tam ortasına yeşil bir çizgi çizilmiştir.

İşte o yeşil çizgi, anten bu yükseklikte iken kaç derecelik açı ile çalışacağını yani atmosfere girip ilgili tabakadan tekrar yansıyacağını (yansıma açınızı) verir.

Bu değer 3-4 derecelere ne kadar yakın ise o kadar uzak istasyonlar ile çok ama çok sağlıklı konuşabilir ve duyabilirsiniz.
Yok eğer bu açı yükseliyor ve dikleşiyor ise anteniniz beş para etmez ve o açılar ile yansımalarda ancak 3-5 Avrupa ülkesi ve Türkiye içi konuşursunuz demektir.

Bunu da resimlerle anlatmaya çalıştım.

Çoğunuzun Okumayı sevmediğini bildiğimden çok anlaşılır resimler hazırlamaya çalıştım. Onlara dikkatli bakınca dahada netleşecektir her şey.

2.si ise, 2 nolu resimde, belirtilen yükseliğe monte edilmiş dipol veya yagi antenin ürettiği patternde görülen lob’lar arasında dikkat ederseniz boşluklar var.

İşte bu boşluklarda sizin ölü yani sağır kalacağınız açılardır. Resimde ilk Lob ve içinde ki yeşil çizgi ve hemen yanında ki açıklamadan da görüleceği üzere Takeoff yani antenin min kalkış açısı 7 dereceymiş değil mi?

Peki 2. Lob kaç dereceye denk geliyor sizce.? Ben söyleyeyim hemen 22 veya 25 derecelere filan denk geliyor.

Arası boş değil mi? Yaklaşık 12 ila16 derecelerde anten sağır kalmış.

Bu şu demektir, yani bunu kullanırsan uzak dx ler yapabilirsin çünkü 7 derecelerde kazancın en max seviyelerde ve dinlemende mükemmel olur. Ancak 2.lob ile 1.lob arasında bulunan 12 ila 16 derecelik açılardan size birileri seslenir ise asla duyamazsınız veya gidemezsiniz.

Buraya hemen CQ CQ CQ DX yapanların bileceği bir not ekleyeyim; hani bazen QRZ‘ten baktığınızda özellikle ABD istasyonlarının 70-80m direk diktiklerini ve aynı direkte belli aralıklar ile aynı bantta çalışan 5-6 adet aynı tip anteni aynı yönde monte ettiklerini görür ve bu ne arkadaş ya dersiniz!

İşte bu benim açıkladığım ve resimlerde de karşılaştırmalı patternlerini bulacağınız (Bkz. Resim 8 ve 9) da görülen şey içindir.
Çoklu antenler birbirlerinin ölü bölgeleri farklı yüksekliklere monte edilerek kapatır.

Yani Dünyanın her noktasından o antenlere ulaşabilecek her açı ve tipteki sinyali ölü bölge bırakmadan yakalamaya yarar bunlar. (Bkz. Resim 10 ve 11)


Kaynak: TA4LYL Yiğit Kaynak